Iemand die zowel zijn persoonlijke als financiële zaken niet meer kan behartigen kan onder curatele worden geplaatst door de rechter. Het gaat hier om een beschermingsmaatregel in de meest uitgebreidde vorm. Er wordt een curator benoemd en deze zal over de persoonlijke en financiele zaken gaan beslissen.
Curatele is een maatregel voor mensen die niet (helemaal) voor zichzelf kunnen zorgen. U kunt daarbij denken aan verstandelijk gehandicapten, psychiatrisch patiënten of mensen die verslaafd zijn. De maatregel is vooral bedoeld als bescherming tegen anderen die misbruik van de situatie kunnen maken.
Een curator is een persoon die door de rechter wordt aangesteld als beheerder van het geld van iemand die onder curatele staat. De curator is de wettelijk vertegenwoordiger van de curandus (degene die onder curatele staat), treedt voor hem op en behartigt de financiële en andere belangen. De positie van de curator lijkt hierdoor veel op die van ouders of voogd. Voor praktisch elke handeling en beslissing moet de curator toestemming geven, zowel op financieel als persoonlijk vlak.
Iemand die onder curatele staat (curandus), verliest zijn handelingsbekwaamheid. Dit betekent dat er niet meer zonder toestemming van de curator zelfstandig rechtshandelingen gedaan mogen worden. Voorbeelden van rechtshandelingen zijn een koop- of huurcontract sluiten, een testament maken, een huwelijk sluiten of een samenlevingscontract aangaan. Indien de curandus alsnog een rechtshandeling zonder toestemming van de curator doet kan de curator dit ongedaan maken.
Als de reden voor curatele verkwisting (iets gebruiken zonder dat je het goed of volledig benut) of gewoonte van drankmisbruik is, mag de curandus wel familierechtelijke rechtshandelingen (zoals trouwen of een kind erkennen) verrichten.
Als u door een geestelijke stoornis onder curatele gesteld bent, heeft u sinds kort het recht om te stemmen tijdens verkiezingen.
In principe kan iedereen die meerderjarig is en niet zelf onder curatele staat, tot curator worden benoemd. In de aanvraag voor curatele wordt een voorstel gedaan voor een curator. Een curator moet altijd een natuurlijk persoon zijn. Een rechtspersoon, bijvoorbeeld een stichting, vereniging of bank, kan nooit tot curator worden benoemd.
Voor de benoeming tot curator komen de volgende personen in aanmerking:
- de partner van de betrokkene;
- één van de ouders,
- kinderen, broers of zusters;
- een advocaat;
- een andere persoon op voordracht van een rechter. De rechter geeft in deze beslissing aan waarom dat is gedaan.
Een aanvraag tot curatele wordt ingediend bij de kantonrechter in het rechtsgebied (arrondissement) waar de betrokkene woont. Hiervoor is geen advocaat nodig. Als het verzoek bij de rechtbank is ontvangen, komt er een zitting. Op de zitting vraagt de rechter de mening van de betrokkene, de partner en familieleden van de betrokkene over de gevraagde maatregel. De familieleden die schriftelijk hebben verklaard dat zij met de maatregel instemmen, worden in de regel niet meer voor de zitting opgeroepen. Als de betrokkene zelf niet op de zitting kan verschijnen, kan de rechter naar de instelling gaan, waar hij verblijft. De maatregel gaat in op de dag dat de rechter de uitspraak doet.